Why mood playlists will eventually numb your feelings

“Chill playlists are the purest distillation of Spotify’s ambition to turn all music into emotional wallpaper”, according to Liz Pelly in The Baffler. Lately there has been some critical writing about Spotify. About the stock music (or so called fake artists) on the platform, which dominate mood playlists, and the rising phenomenon of playlists itself. It turns out that a new type of listener is evolving: someone who is less interested in artists or albums, but simply wants to use music as a tool to accompany certain moods or activities. So complimentary to Adele and Pharrell we can now follow ‘Study Zone’, ‘Running Power’, ‘Dining Music’ and, of course, ‘Bedroom Jams’.

This has already given cause for discussions about the intrinsic value of music as art, as well as the growing problem for authentic and independent artist to build a sustainable career within this business model. So I’m not going to write about that. Rather, I’m curious about the popularity of mood playlists: why does ‘Piano in the Background’ have more than 700.000 followers? In 2003 I graduated from university with the thesis Changes in Music Perception. Fifteen years later, I find it interesting to make up the balance again. So first, I’d like to give you a short impression of music perception in the western world until right now.

Before the invention of recording and radio, music was something that always required a high level of concentration. You would either make the music yourself, or you would listen to a live performance by others. It was very likely that a live performance was your only chance ever to enjoy a particular piece of music. So you’d better get the best out of the moment by listening very carefully to this symphony, or dancing with complete surrender to that suite. Because of highly concentrated listening, music until the late 18th century could be somewhat adventurous and challenging for your ears, though as a rule is wasn’t too complicated.

This all changed when music became recordable and transmittable. Thanks to radio and records, music could leave the concert halls and enter our homes. We could listen to records again and again, whenever we wanted to. Around 1900, this gave rise to two different developments. At one side of the spectrum, highly concentrated listeners could handle more complex styles in composed music, which was given to them by Stravinky, Schönberg and the likes.

At the other side, when you repeatedly can play a record in your living room, concentration and silence are not required anymore. Moreover, you can simply not maintain the same brain activity for concentrated listening the whole time through. Consequently, if listening to music is not your main activity anymore, is could be something that happens on the side. Hence we have the birth of background music. And something that happens in the background shouldn’t be too intrusive, catch attention or contain surprises. Ideally, the musical structure is easy to understand and has lots of repetition. Let’s say that this is what pop music is about, in general.

Now fast forward to 2018. Music is not only recordable and transmittable, but due to streaming all music is available now at any time. Music is literally everywhere now, mostly as background. If you search for it though, there is a lot of complex music to find in all kinds of styles. But mainstream music has become highly predictable and more of the same. Unless you visit classical concert halls or theatres, it’s hard to find a place now where concentrated listening to music is the main activity. Pop concerts and dance nights merely seem to be more and more about drinking, socialising and maintaining presence on Instagram. This is at least the case in The Netherlands, where the ongoing chatter during concerts has been called ‘the Dutch disease’.

You can say that music is a huge part of our lives, but it’s not in the spotlight anymore. Now let’s take a look at how music actually works in people. There is basically no other activity that stimulates more brain activity than making music. Listening to music causes less, but also still a lot of brain activity. It affects us on all kinds of levels: physical, mental, emotional and spiritual. I think a lot op people would agree with me on the allegation that music is the art form that touches us emotionally on the deepest level. Music has the ability to express feelings that rise above the conceptual, those we cannot give words to. It’s an incredible powerful means to experience and process emotions.

So how can it be that music, which plays a huge role in our emotional lives, is devaluated to wallpaper? Out of curiosity I listen to ‘Piano in the Background’. I mean I really listened to it, with all my attention. The piano pieces were light, pleasant, never intrusive, no unexpected surprises. Nevertheless, the music made me feel a bit sentimental or melancholy. And what struck me, was the actual quality of my emotions caused by the piano pieces. It felt somewhat superficial….even artificial. To me, it felt exactly like watching The Voice or some other emo-tv format exclusively designed to stir up basic emotion. On a mental level, I really don’t care whether this or that singer has not made it to the finals of the show. But due to the carefully directed camerawork combined with the right background music, I cannot help getting watery eyes without knowing exactly why.

It’s no secret that there are lots of tricks in music to manipulate primary emotions. The artists featured at ‘Piano in the Background’ perfectly know which chord progressions and modulations are able to do so. It’s just that, when music is solely made for this purpose, it feels a bit like someone is taking the piss out of me. I prefer to be touched by an artist who tells a story and shares a personal experience, who wants to genuinely communicate with people through music. If that music moves me, it often feels different because I connected with the particular story on a more complex and personal level.

You might say that this is just my personal taste in music. If others prefer to be moved by non-intrusive piano pieces, than that’s their choice. Why bother? Well, I’m not so sure about that. At this point I cannot help but think of the dystopian society Aldous Huxley described in A Brave New World, where the dominant control over people happens through entertainment, inflicting superficial pleasure and maintaining an almost infinite appetite for distractions. All this in order to avoid that people would become introspective, start thinking and feeling independently and therefore become less controllable.

For a great deal, we’re already there. Little red circles on our phone provide us with an ongoing stream of messages we compulsively react to (yay, someone wants my attention!). And if there are no alerts left to please the reward system in our brain, there is always a ‘feed’ to scroll. In this feed, we mostly encounter lightly entertaining content, not too long or too complicated. Cute animals or your friend’s newly born recall feelings of tenderness. The absurd actions of the American president or #metoo recall feelings of outrage, and by condemning them we can emphasize our own moral superiority. And all this information reaches us through our own social filter bubble: where we keep on seeing more of the same, where our own beliefs are constantly confirmed and hardly ever disturbed by controversial opinions.

Just like our favourite mood playlist, where we are sure to be hearing exactly what we signed up for. No unexpected surprises to challenge our musical taste here. Its music is carefully designed to give you a nice, but superficial and controlled experience. The background quality of mood music gently triggers your most basic emotions júst enough to make you feel alive, without stirring up your internal world too much. Excellent! So with a sense of complacency, you can just carry on studying or doing the dishes, without having to contemplate your own life or the state of world.

And this is where I see a problem: we do love to feel emotions to some extend because it makes us feel alive, but a great deal of the time we experience them through modern media it’s not about ourselves, not about our own lives. This is our comfort zone and I think we should get out of it. It’s like the nagging dread some long lasting couples are sugar-coating by binge watching series on Netflix to indulge in other people’s emotions, rather than experiencing their own emotions in a real life relationship.

In this time and age, it has never been easier to focus on what’s happening outside of ourselves, everybody does it. And it can be quite uncomfortable to turn your attention inward. To sit with yourself alone, just with your own thoughts and emotions. Who knows what will show up? Your deepest fears and desires might not be as convenient as your superficial and carefully controlled emotions, but they are the key to a fully engaged life where you will get to know yourself on a deeper level. Where you can experience pure joy or pure sadness, instead of mediocre moods.

Music is a great tool for connecting deeply with yourself and others. But therefore we have to pull it out of the background, to allow it to play a main role in our lives. So if you’re not used to listening to music as an activity on it’s own, I challenge you to do the following: Choose an album by your favourite composer, artists or a mix by your favourite deejay, and just listen. Listen the whole thing through with attention, without doing anything else on the side. Open your heart, engage with the story the music is telling you, also the parts that don’t appeal to you immediately. And see what happens.

Bay Area Mini vlog #4 What’s looping?

I’m at the y2k17 Loopfest in Santa Cruz, CA. Featuring performances of CIAN, Entertainment for the Braindead, Rick Walker, Bill Walker, MANDOMAN, Thisissami, ANI, MIDI_pipe, John Connell, StRiCtLy ALBeRt, Andy Graham, Martin Janicek and Philippe Olliver.

Bay Area Mini Vlog #3 From Oakland to Santa Cruz

I’m in Santa Cruz for the y2k17 Loopfest. Meanwhile, this is a vlog about the unique colors of Oakland and the natural beauties of the Californian coast.

Bay Area Mini Vlog #2: Women in music

I organised to play a show in Oakland, together with local artists. It turned out to be a night with five women taking the stage. Musical girl power!

Laura’s Bay Area Mini Vlog #1: Oakland

I’m spending three weeks in the San Francisco Bay Area, California, where I will play three gigs. My journey starts in Oakland.

Uitnodiging presentatie EP Empty Space

Hierbij nodig ik je van harte uit voor de presentatie van mijn 2e live looping EP: Empty Space. Op donderdag 28 september geef ik om 20:00 uur een concert bij TOON in Amsterdam, met als suport act een andere looping lady: Carlien Jeanne.

Waar veel muzikanten het alleen gebruiken als extra effect, maak ik hele songs met de loop station. In de Verenigde Staten is looping een heel genre op zich, groot gemaakt door artiesten als Ed Sheeran, Kimbra en KT Tunstall. Het maakt voor deze community niet uit of het rock, jazz, techno, klassiek, pop of noise is: als je muziek maakt door alles live te samplen, ben je een live looper.

Vandaar dat ik me, met mijn brede muzikale belangstelling, hier helemaal bij thuisvoel. En dit jaar helemaal: in oktober ga ik op uitnodiging van het festival spelen op het Y2K 2017 Loopfest in het Californische Santa Cruz. Aangezien ik dan toch in de regio ben, maak ik graag van de gelegenheid gebruik om meer concerten te spelen in de Bay Area, zoals bij The Octopus Literary Salon in Oakland.

Alles wat ik uitbreng, is in de eerste plaats het resultaat van een periode van muzikaal zelfonderzoek. Achteraf blijkt dat Empty Space vooral gaat over loslaten: van muzikale structuren en de wens om muzikaal ergens ‘bij te horen’. Door afscheid te nemen van mijn eigen verwachtingen op dit gebied, ontstond opeens ruimte om op een ontspannen manier nieuw materiaal te onderzoeken, zonder me druk te maken over het resultaat. Hierdoor merkte ik dat de muziek zich als het ware helemaal vanzelf kan ontvouwen, en dan wordt het soms iets totaal anders dan wat ik voor ogen had.

Wees welkom op de 28ste, ik hoop je te zien!

Laura Stavinoha & Carlien Jeanne: Looping Ladies
Donderdag 28 september
20:00 uur (inloop 19:30 uur)
Bij TOON, Jan Evertsenstraat 4-6-8, 1056 EC, Amsterdam
Tickets €10,- bestel hier

Stock Aitken Waterman extreme makeover

Als kind had ik niet zoveel popidolen aan mijn muur hangen. Maar wel Mel & Kim! Op een A3-poster uit de Hitkrant hingen Mel & Kim gemoedelijk naast Whitney Houston. Als je ouder bent dan 30, weet je misschien nog hoe de zusjes Appleby de hitlijsten bestormden eind jaren tachtig. De dames zagen er superstoer uit en hadden geweldige dansmoves. Mel & Kim was een act uit de grootste hitfabriek van de jaren 80: Stock Aitken Waterman. Dit was toen een nieuw geluid, en ook nog eens lekker dansbaar. Helaas was het succes van de zusjes van korte duur, want Mel Appleby stierf al op haar 23ste aan kanker.

Een van mijn volgers op YouTube suggereerde dat ik eens een Stock Aitken Waterman cover moest doen in mijn eigen stijl. Leuk idee, maar…..Kylie Minogue, Bananarama, Rick Astley? Ik vond er toen al niet zoveel aan, maar nu klinkt het pas écht gedateerd. Het succes was volgens mij vooral te danken aan de manier van produceren, die paste heel erg bij de tijdsgeest. Maar de composities vind ik doorgaans niet zo heel goed. Niet handig als je een piano-cover wilt maken, dan moet het liedje in de basis gewoon ijzersterk zijn.

Maar gelukkig vond ik wel inspiratie bij Mel & Kim. Hun liedje F.L.M. (Fun, Love & Money) heeft een lekker oppervlakkige tekst, maar de melodie van het nummer nodigde uit om een compleet nieuw pianoarrangement te maken met andere akkoorden. Mijn versie is een melancholische ballad geworden in plaats van een dansnummer.  Hierbij dus een hommage aan mijn eerste popidolen. En bij het opzoeken op Wikipedia kwam ik er ook nog eens achter dat Kim Appleby vandaag 56 jaar wordt. Happy Birthday Kim! Je muziek is voor mij nog altijd springlevend.

Dit is trouwens het origineel:

Nieuw werk spelen op Ruigoord Manifestival

Op 1 juli speel ik een live looping set tijdens het Ruigoord Manifestival in de salon. De laatste keer dat ik deze show voor publiek heb gespeeld, was alweer in oktober. Muziek componeren en gigs regelen zijn voor mij twee heel verschillende energieën, het lukt me niet zo goed om hier tegelijktijdig mee bezig te zijn. Maar het schrijf- en opneemwerk is bijna klaar, er komt een nieuwe live looping EP aan in september. Een mooie gelegenheid om weer eens wat vaker voor publiek te spelen. Ik ga zelfs helemaal naar het Californische Santa Cruz om daar op uitnodiging van het Y2K 2017 Loopfest op te treden!

In mijn nieuwste looping video onderzoek ik een wat andere stijl die je van me gewend bent. Ik heb allemaal leuke nieuwe effecten ondekt in mijn TC-Helicon, en ben gaan experimenteren met niet-westerse toonladders, en harmoniën in kwarten en kwinten. Met een beetje triphop-achtig resultaat:

En, o ja, ik had ook nog een cover gemaakt van Faith Evans’ Mesmerized:

Beide nummers speel ik 1 juli voor het eerst voor publiek. Altijd spannend!

Eén melodie op drie manieren

Na de 22 pop ballad clichés was het weer de hoogste tijd voor quirkiness. Mijn nieuwste maaksel is voortgekomen uit een melodie die ik al een tijdje met me meedroeg, maar ik had alleen nog geen idee in welke vorm ik hem (of haar?) moest gieten. In een loop, dat was wél duidelijk. Maar waar het dan uiteindelijk heengaat, is iedere keer weer een grote verrassing. Alsof ik geen enkele controle heb over de muziek die ik maak, gaat zo’n melodie helemaal zijn eigen weg.

Eerst wilde hij gelijkwaardig samenzingen met twee tegenmelodieën en werd het een soort fuga. Daarna  klinken in een warm bad met harmonieën en baslijn, inclusief duetpartner. Om als laatste lekker scherp  te rivaliseren met een dissonante tegenstem. In nog geen vier minuten zijn we zo samen door de drie grootste ontwikkelingen in de westerse muziekgeschiedenis heengejakkerd. En ik vond het allemaal prima.

22 pop ballad cliché’s: alle verwachting ingelost

Waarom lijkt de meeste popmuziek tegenwoordig zoveel op elkaar? Rufus Kain schreef daar een leuk stuk over voor De Correspondent. Hits worden inderdaad steeds eentoniger, legt hij uit. Dat heeft er vooral mee te maken dat slechts een handjevol tekstschrijvers en componisten de liedjes schrijven voor een heel leger aan grote sterren zoals The Weeknd en Taylor Swift.

Dit inspireerde mij om me eens te verdiepen in hoe zo’n pophit in elkaar zit. We weten allemaal: goede, commerciële popmuziek is toegankelijk en ligt makkelijk in het gehoor. Er zit een aanstekelijke hook in die je na één keer luisteren ongemerkt meezingt. Maar wat zijn precies de formules die aanslaan bij het publiek? En waarom werken bepaalde trucks zó goed dat ze eindeloos worden herhaald?

Dat heeft allemaal te maken met verwachting. Op basis van alle muziek die je eerder hebt gehoord in je leven, hebben je hersens bepaalde verwachtingen over wat er gaat komen in een liedje. Als je dan inderdaad hoort waar je onbewust op hebt geanticipeerd, wordt het beloningscentrum in je hersens geprikkeld. En dat geeft een fijn gevoel!

Aan de ene kant heb je muziek die altijd verwachting inlost, zoals de liedjes van Frans Bauer. Aan de andere kant van het spectrum is er ook muziek die dat express nooit doet. Bijvoorbeeld Avant Garde jazz. Iedereen heeft zo zijn voorkeur, maar de meeste mensen houden van een bepaalde verhouding tusen wel en niet ingeloste verwachting binnen muziek. Dit geeft namelijk een aangename mix tussen spanning en herkenning.

Als ik muziek schrijf, heb ik nogal eens de neiging om niet aan de verwachtingen te voldoen binnen de popmuziek. Want als ik een liedje honderden keren ga spelen, wil ik er steeds opnieuws van blijven genieten zonder dat het na een paar keer al mijn neus uitkomt. Maar ik dacht: wat als ik nou wél een keer een liedje schrijf dat expliciet alle verwachtig inlost? Kan ik dat wel?

Ik heb me een dag lang toegelegd op het genre pop ballad en uitgeplozen wat hier precies de cliché’s zijn op het gebied van tekst, melodie en harmonie. Volgens mij is de compositieopdracht aan mezelf geslaagd. Het resultaat is naar mijn smaak écht over the top, een draak van een lied dat ik nooit uit mezelf zou schrijven. Ik kan het nu al niet meer aanhoren. Maar het blijft ontzettend in je hoofd zitten, bah.